Mikelen txokoa

DBH 1: Natura. Loreak

2012-02-08T10:59:00.017+01:00

Orain ikusiko dugu zenbat dakizuen loreetaz, edo behintzat zenbat lore desberdin ezagutzen dituzuen.
Hemen dituzue 10 loreren argazkiak. Nahiko ezagunak dira guztiak ere. Zuen lana izango da zuen ezagutzatik abiatuta eta interneten saltseatuz lore bakoitzaren euskarazko izena eta izen zientifikoa bilatzea. Irudien gainean klikatu loreak handiago ikusi nahi badituzue.

MGZ: Lanak

2012-02-07T13:40:00.003+01:00

Egin dituzuen lanen artean bi nabarmendu nahi nituzke.

Ania, Nerea eta Estik Uraren arazoaz hitz egin digute:

David, Jorge eta Adrianek sumendiak deskribatu dizkigute:

Berria: Argia plastikozko botilekin.

2012-02-06T14:25:00.004+01:00

Berde Berdearen webgunean honako albiste bitxi hau aurkitu dugu.
Filipinetako hiriburuko zenbait auzo txirotan ura eta lixibaz beteriko botilak teilatuetan ipintzen hasi dira etxeak argiztatzeko. Klikatu irudian albistearen bideoa ikusteko:

DBH 1: Natura. Salburuara irteera

2012-02-03T17:02:00.001+01:00

Salburuako parkera egin dugun irteeran izugarrizko elur zaparrada hasi du eta ez dugu animalia askorik ikusi. Hala ere argazki polit batzuk ateratzeko aukera izan dut. Ea gustuko dituzuen...

MGZ: Egindako aurkezpenen laburpenak

2012-02-03T15:57:00.007+01:00

Hauek dira e-mailean jaso ditudan laburpenak. Sumendien laburpenaren bigarren bertsioa sartu dut.

Bestalde, ez naiz hasiko orain euskaraz dauden akats guztiak zuzentzen, baina horretaz hitzegingo dugu klasean.

1) ALDAKETA KLIMATIKOA
Klima-aldaketa lurran edota eskualde batean denboran zehar gertatzen den klimaren aldaketa da. Aldaketa hauek, Lurraren barruko nahiz kanpoko prozesuetaz gain, gizakiak eraginda ere gerta daitezke.
ALDAKETA KLIMATIKO NATURALAK: Lurraren barruko klima eraldaketak. Eraginak:
-Lehorteak.
-Basoko suteak.
-Uholdeak.
GIZAKIAk ERAGINDAKO ALDAKETA KLIMATIKOAK. Eraginak:
-Negutegi-efektua.
-Glaziazioa.
-Ozeanoaren eraldaketa.
Zer egin dezakegu?
-Birziklatzea
-Autoa gutxiago erabili eta garraio publikoa erabiltzea
-Etxeko berogailuak egoera behar beharrezkoetan bakarrik erabiltzea
-Autoari diesel normala bota beharrean, diesel ekologikoa botatzea
-Eguzkiaren argia aprobetzatzea
-Paperak, plastikoak...lurrera ez botatzea
-Paperak, plastikoak...lurrera ez botatzea
-Ibaiak garbi mantentzea
-Auto ekologikoak erostea
-Zure etxeko teilatuan eguzki panelak jartzea

2) PASCUA LAMA
Barrick Gold enpresaren proiektu bat da, eta Argentina eta Txile inbolukratuta daude.
Meategi honen helburua urrea ateratzea da, zeru irekian egongo dena. Gainera, zilarra kupre eta beste mineral batzuk aterako egingo dira.
2400 milioiko inbertsioa egingo da, meategiaren bitza erabilgarria 23 urtekoa izan dadin.Urrea ateratzeko zianuroa erabiltzen dute honek glaziarrak kutsatzea eragiten du.
Pascua-Lamako opositoreak ur-potablearen iturrien kutsaduraz kezatzen dira, baita ere, politikoen korrupziotaz.Hauek glaziarrak mugitu eta lehertu nahi dituztelako.

3) TSUNAMIAK
ZER DA: Energia askoko eta tamaina aldakorreko olatu multzo bat da. Tsunami baten energia bere altuera eta abiaduraren parekoa da. Tsunami gehienak itsasoen ondoan sorturiko lurrikaren bortitzengatik sortzen dira.
TSUNAMI FAMATUAK:
INDONESIA (2004): 2004ko abenduaren 26an Sumatra-Andaman aldean 9.2 magnitudeko Richter eskalan
CHILE (2010): 2010ko otsailaren 27an hiruretan 8.8 MW-ko lurrikara egon zen. tsunamia sortuz.
JAPON (2011):2011ko martxoaren 11n lurrikara bat 9 magnitudeko Richter eskalan Japonian gertatu zen.
ALERTA SISTEMAK: garrantsitzuena CREST da Hawai eta Alaskan erabiltzen da. Alerta sistemak ez dira beti eraginkorrak kasu guztietan.

4) URAREN ARAZOA
UNICEF erakundea arduratzen da uraren arazoari aurre egitea.
Arazo nagusia, ura nola erabiltzen dugun da. .Hala eta guztiz ere, 1.100 milioi pertsonak ez dauka edateko urik, hau da, kutsatu gabeko urik.
Urik gabe ez dago bizitza osasuntsurik: gizakiok, batez beste, eguneko 20 l ur behar ditugu. Edateko urik ez izateak osasun arazo larriak dakartza.
URA ETA EMAKUMEAK AFRIKAN:
Afrikan ura oso urrun dago bizi diren tokietatik.Neskatoek, arduratu behar izaten dute ura garraiatzeaz. Horrek ondorio aski larriak ditu : neskato horiek ez dira eskolara joango, ez dute lortuko lan duinik, eta pobreziaren gurpil zoroan mugituko dira.
URAREN NAZIOARTEKO EGUNA: Martxoaren 22an Uraren Nazioarteko Eguna ospatzen da.

5) ZABORRA URETAN
Uraren kutsadura uraren berezko ezaugarrien eraldaketa da, tenperaturak, gai kimikoek, gai biologikoek edo solido esekiek sortua. Ura, lehen mailako baliabidea izateaz gain kutsatzaileen barreiadura areagotzeko medioa ere bada.
Hainbat substantzia kimikoak botatzen ditugu uretara (petroleoa, Detergenteak...) Substantzia hauek hemendik ateratzen dira: nekazaritzatik, gure eteetatik eta industriatik.
ONDORIOAK :Lakuek duten uraren mugimendu eskasagatik kutsadura arazo asko dituzte. Ibaiek ordea ahalmen handiagoa dute eta gehiago kostazen zaie kutsatzea. Hala ere behin kutsatuta, ondorioak latzak izan daitezke. kutsadura murrizteko modu bat, ura ibaietara bota baino lehen ura araztea da, hondakin toxikoak deuzesteko. Ura aurrezteko:Dutxa hartu bainatu beharrean.Hortzak garbitzean eta ura erabiltzen ez dugunean, grifoa itxi.Ez jolastu urarekin, eskasa da eta.

6) BIOANIZTASUNAREN GALERA
Bioaniztasuna edo aniztasun biologikoa Lurraren gainazaleko izaki bizidunen barietate zabalari eta barietate hori osatzen duten patroi naturalei erreferentzia egiten dion terminoa da.
Kausak:
Organismo bakoitza ingurumen baldintza batzuei ohituta dago, hortaz, ezin du beste baldintza batzuen menpe bizi. Gizona izan da landare eta animalia espezie batzuen desagertzeak bizkortu duena. Hauek izan dira modu batzuk:
- Espezie exotikoen sarrera.
- Ezkutuko ehiza.
- Gehiegizko arrantza.
- Inguruneko kutsadura eta ekosistemen aldaketa.
Gehien entzuten dena ez den arren, landareak ere desagertzen ari dira.

7) KOLTANA
-Koltana tantalitaz eta kolumbitaz osatutako mineral gris bat da. Kongotik ustiatzen da gehienbat, baina Australiatik, Brasiltik eta Thailandiatik ere ateratzen da.
-Nahiz eta erreziklagarria izan, eskari handiegia dago. Kongo bigarren guda zibilean koltan esplotazio asko egon zen eta borrokak mehategiak lortzeko eta AEB-ri saltzeko. 5 miloi hildako baino gehiago egon dira.
-Alemania koltan prozesadore garrantzitsuena da.
-Tantalita kondentsadore elektronikoek dakarte. Kondentsadoreak ia aparagailu elektroniko guztietan daude. Aurrerapena dela eta, gero eta tantalita gehiago behar da kondentsadoreko.
-Inpaktu ekologikoa ustiaketan, gorilen lurraldea kentzen baitdiete ustiatzeko.
-Esportazio gehiena ilegalki ateratzen da.
-Ruandako ejerzitoak kontrolatzen ditu mehategiak.
-Koltanaren gudarekin amaitzeko, zertifikatu behar da minerala Kongotik ez datorrela.
-Koltan tonak 400000€ balio du.
-Langileek 10€tik 40ra kobratzen dute astero. Semiesklabotasunean lan egiten dute.

8) SUSTANTZIA TOXIKOAK
Egunero milaka tona produktu kimiko kanporatua izaten da ingurunegirora.
HOMO TOXICUS hormonetan eragiten duten produktu kimiko asko aurkituak izan dira giza odolean. Horrelakorik gertatzen bada, akabo hormonek berez egiten duten erregulazioa eta horrekin bizitza.
FTALATOAK Plastifikadore gisa erabilitako konposatu kimikoak. Umeen eta sexu jostailuetan aurkitu dituzte.
"GIZONAK ARRISKUAN" Ftalato izeneko substantziekiko esposizio jarraiak espermatozoideak gutxiagotzea eragiten du, eguneko produkzioa %10 eta %21 bitartean murriztuz.
"MODAREN BIKTIMAK" Bakero higatuen fabrikazioa ehunka hildako ekarri zituen Turkian 90 hamarkadan. Gaur egun krisotolio edo "amianto zuria" erabltzen dituzte ehungintzan.
AGENTE MINBIZIDUNA Amiantoak gaixotasun minbizidunak sor ditzake (minbizia, asbestosia eta mesotelioma).
BESTE AGENTEAK: DDT intsektizida, DMF antilizuna eta PVC polimeroa.
BITXIKERIA Steve Mcqueen aktoreak amiantoak eraginada hil omen zen.

9) ESPEZIE INBADITZAILEAK
Espezie inbaditzaile jatorrizkoa ez den ekosistema batean sartu eta bertako oreka ekologikoa suntsitzen duen espezieari deritzo.
EZAUGARRIAK:
• Inbaditzaile biologikoak azkar hazi eta ugalketa-ziklo laburrak dituzten espezieak izaten dira.
• Ingurune askotan bizitzeko gaitasuna dute.
• Erruz ugaldu eta modu ezin hobean egokitzen dira bizileku berrira.
• Harrera-ekosistemako jatorrizko espezieak arriskuan jartzen dituzte.
• Munduko biodibertsitatea gordetzeko arazo larria izateaz gain, konponbide zaila izaten dute.

10) BHOPALEKO ISTRIPUA
1984ko abenduaren 2tik 3ra Bhopal irían, Madhya Pradeshen (India), gertatutako hondamendi larria izan zen, non Union Carbide enpresaren planta kimikoak metil isozianato isurketa bat egin zuen.
Istripu larri hau batez ere segurtasun arauak ez betetzeagatik eman zen. Lehenengo efektuak eztula, begi eta eztarri narritadura, goragalea eta asfixia ziren eta Ingurumenak pairatutako kalteak erabatekoak izan ziren. 894.539 biztanleetatik 559.835 pertsona zuzenki isurketaren eraginpean zeuden, eta hauetatik 3.000-15.000 inguru hil egin ziren.
25 urte pasa baldin badira ere, oraindik ez dago kalteak bere gain hartuko dituenik. Biktimentzat, baina, bada errudunik; isuria izan zuen enpresak ez zuela behar bezela jokatu uste dute eta Union Carbidek zigorra jaso zuen.

11) SUMENDIAK
Definizioa: Sumendi bat Lurraren gainazalean edo lurrazalean dagoen irekidura bat da, barnean dagoen arroka urtu eta beroa, errautsak eta gasak ateratzen uzten duena lur-barnetik.
Nola eratzen dira: dibergentziaz, konbergentziaz luma termikoen ondorioz sortu ahal dira.
Sumendiaren atalak: Magma ganbara, eztarria, sumendiaren ahora, laba ibaia, kraterra eta errauts hodeia.
Sumendi motak:
Hawaiarra: Laba oso jariakorra eta gasen eztandarik gabekoa duen sumendia.Distantzia handiko laba korronteak sortu. Erliebe gutxikoa.
Estromboliarra: Laba jariakorra da, gasen eztanda bortitzekin. Labak sumendiaren ertzetara iristean sumendiaren hegaletatik beheratzen da. Garaiera handikoa.
Bulkaniarra: Gas kantitate handiak askatzen dituen sumendia da. Oso jariakorra ez den magma dauka, eta gainera oso erraz solidotzen dena. Eztandak oso bortitzak dira eta azalera gero oso latz eta irregularra geratzen da ondorioz.
Pelearra: Bere laba izugarri likatsua da eta oso azkar solidotzen da, kraterra guztiz estaltzea lortuz. Gasen presioz, estalkia orratz baten forma duen erliebe bat sortuz.
Ingurunearen gainean dituen eraginak:
- Errauts ekaitza
- Su isurketak
- Gasak eta euri azidoak
- Ekaitz elektrikoa
- Lur emankorrak

MGZ: Pedro Prieto, energiaren krisiaz

2012-01-29T14:13:00.006+01:00

Hemen duzue Argia astekarian Pedro Prieto injeniariari eginiko elkarrizketa. Energiaren krisiaz eta petrolioaren amaieraz dihardu. Gazteleraz da baina euskarazko azpitituluak ditu. Klikatu irudian erreportaia ikusteko.

DBH 1: Natura. Briofitoak

2012-01-27T15:54:00.006+01:00

Briofitoen artean hepatikoak eta goroldioak daudela ikasi dugu. Ikus itzazue goroldioen hainbat argazki. Fijatu zaitezte beren esporangioetan.

DBH 1: Natura. Likenak

2012-01-26T16:49:00.014+01:00

Hona hemen hainbat likenen argazkiak. Klikatu irudietan handiago ikusteko.

Xanthoria calcicola (?)

Xanthoria parietina

Lobaria pulmonaria

Alectoria sarmentosa (?)

Heterodermia leucomela (?)

Cyphelium inquinans

Caloplaca flavescens

MGZ: Koltanaren arazoa

2012-01-25T16:16:00.010+01:00

Hemen duzue Ander, Pablo eta Gorkak Koltanari buruzko aurkezpenean erakutsi diguten bideoa. Blood in the mobile (odola mugikorrean) dokumentalaren trailerra da. Klikatu irudian.

Hemen duzue Blood in the mobile filmaren Webgunea ere.

DBH 1: Natura. Euskal Herriko Onddoak

2012-01-18T10:55:00.010+01:00

Onddoak aztertzen ari garenez, hona hemen proposatzen dizuedan lantxo bat: egin dezagun Euskal Herriko Onddoen Gida. Jadanik gelan banatu ditugu talde bakoitzarentzako perretxikuak eta orain informazioa biltzeko garaia da. Hau da bilatu behar duzuena:
- Izenak: zientifikoa, euskaraz, gazteleraz, katalanez eta ingelesez
- Deskribapen fisikoa
- Jangarria ala hilgarria den
- Bitxikeriak
Honetaz gain perretxikuaren irudi on bat bilatu behar duzue.

MGZ: La maison en petit cubes

2012-01-18T09:34:00.002+01:00

Hemen duzue Kunio Katō zuzendari japoniarrak egindako animaziozko laburmetrai xamurra: La maison en petits cubes (etxea, kubo txikietan). 2009an animaziozko laburmetraien Oscar saria irabazi zuen.
Klikatu irudian eta laburmetraia ikusi ondoren eztabaidatxo bat sortuko dugu klasean.

MGZ: Ekologiaren inguruko animazioak

2012-01-17T22:55:00.013+01:00

Hona hemen hainbat bideo txiki bakoitza ingurugiroaren aspektu bati lotua. Azal ezazu animazio bakoitzean zein arazo aztertzen den eta zer kontatzen duen.
Humanos destruyendo la Tierra
Retrocycling Robot
How will you ride the slide?
La destrucción del mundo
Reducir, reutilizar y reciclar
Stainboy - El chico mancha (episodio 2)
¡Cómo está el mundo, Fermin!
Las Fuelchup (Avertefué)

MGZ: Abiadura Handiko Trena

2012-01-13T18:11:00.000+01:00

Batzuk bukatu duzue lana eta beste batzuek ez. Bukatu duzuenontzat badut ariketa berri bat. Gaia: Abiadura Handiko Trena. Bila ezazue interneten honako galdera hauen erantzuna:

- Zeintzuk dira Abiadura Handiko Trenak dituen ezaugarriak?
- Zein da Euskal Herrian egingo duen ibilbidea? (kilometro kopurua, geltokiak, igaroko dituen probintziak...)
- Zeintzuk dira epeak eta kostoak?
- Trenaren eraikuntza polemikoa izan da hasieratik. Zeintzuk dira trena egiteko argudioak? zeintzuk trena ez egiteko arrazoiak?

Begira itzazue webgune hauek:
Euskal Y vasca
AHT gelditu!

DBH 1: Natura. Fruitak usteltzen.

2012-01-12T09:37:00.011+01:00

Gaiarekin jarraituz, hemen duzu eszena txiki bat, Marc Knapton-ek egin duen Time Lapse Fruit Rotting bideoa. Bi astetako prozesua 25 segundutan laburtua dago.

Erantzun itzazu galdera hauek:

- Zer gertatu da?
- Nork egin du?
- Nola iritsi da bertara?
- Fruitak hozkailuan egon balira berdina gertatuko zen? Zergatik?

DBH 1: Natura. Onddo motak.

2012-01-11T08:00:00.000+01:00

Hemen ondoan daukazuen irudian bi onddoren eragina ikusten da.

-Zeintzu dira bi onddo horiek?
-Zer da bakoitzak egin duena?
-Nolakoak dira?

DBH 1: Natura. Hegaztien moldaerak

2012-01-05T11:05:00.010+01:00

Elhuyar Elkarteak ETBn astero egiten duen Teknopolis telebista saioan On Zientzia izeneko bideoen lehiaketa abian jarri dute. Hilero pertsona famatu batek berak gustukoen izan duen bideoa aurkezten du. Abenduan Naroa Agirre atletak Hegaztiei buruzko dokumentala aukeratu du. Bertan Dani Morcillo biologoak hegaztien mokoak eta hankak aztertzen ditu eta beren elikadura eta habitatarekin lotu. Klikatu irudian bideoa ikusteko.
Ondoren hainbat hegaztiren irudiak bilatzeko eskatuko dizuet. Gogoratu bideoan ikusitakoa eta ea gai zareten mokoei begiratuta beraien elikadura zein den esateko.
- Antzarra
- Kaioa
- Okila
- Saia
- Txantxangorria
- Zapelatza

Berria: Science aldizkariko 2011eko argazkiak

2012-01-03T10:34:00.003+01:00

Science aldizkariak astero argazki onenak nabarmentzen ditu bere ScienceShots atalean.
Hemen duzue 2011ean argitaraturikoen bilduma. Bakoitzaren gainean klik eginda argazkia handiagotu egingo da eta azalpen txiki bat (ingelesez) aurkituko duzue.
"Urtea argazkietan" bilduma

Berria: Zientziak 2011ean eman duena

2011-12-31T10:06:00.009+01:00

Nature aldizkariak aurtengo 10 zientzilari onenen zerrenda egin du eta Aitor Bergarak Euskadi Irratiko Faktoria saioan hoietako lauren lana azaltzen ditu (azpian duzue elkarrizketaren esteka).
- Dario Auterio
- Sara Seager
- Lisa Jackson
- Mike Lamont
Hauetaz gain beste bi izen ere aipatzen ditu:
- Danica Mei Camacho (filipinarra, munduko 7.000 milioigarren biztanlea)
- Diederik Staple (bere ikerketa guztiak asmatuak izan direla aitortu duen psikologoa)

DBH 1: Natura. Lehiaketa (eta 2)

2011-12-30T16:39:00.000+01:00

Zer dira argazkietan dauden gauza hauek?

DBH 1: Natura. Lehiaketa (1)

2011-12-22T11:10:00.000+01:00

Zer dira argazkietan dauden gauza hauek?

Ondo pasau oporretan

2011-12-22T10:17:00.000+01:00

DBH 1: Natura. Nor zara zu?

2011-12-18T11:04:00.004+01:00

Biologiaren arabera, nor garen jakiteko zazpi urrats.

Norteko ferrokarrila: Zazpi

MGZ: Itsasoaren kutsadura zelatatzeko hegazkina

2011-12-17T22:34:00.003+01:00

Hiruhileko honetan ekologia eta kutsaduraren inguruko gaiak aztertzen ari garenez, hemen duzue ETBko Teknopolis saioko erreportai interesgarri bat: Itsasoko kutsadura zelatatzen.

Honako hau itsas salbamenduko hegazkin bat da. Hondarribiko aireportutik aireratzear dago, baina ez doa erreskate bat egitera. Itsasoko kutsaduraren aurka egitea du xede. Tripulazioko bost gizonak ohiko patruila bat egitera doaz Bizkaiko golkoan. Trafiko handia duten lekuen gainetik hegan egiten dute, ontziek legez kanpoko substantziarik ez dutela isurtzen ziurtatzeko.

MGZ: Chernobyl eta Aral itsasoaren inguruko galdetegia

2011-12-13T23:32:00.018+01:00

Azkenengo klaseetan Chernobylen eta Aral itsasoaren inguruan gertaturikoen erreportaiak ikusi ditugu. Hemen duzue orain dokumental hauen inguruko galdetegia. Lehenengo zazpi galderak Chernobyli dagozkio eta azkenengo hiruak Aral itsasoari.
1) Zer gertatu zen Chernobylgo Zetral Nuklearrean? Noiz?
2) Zergatik uste duzu ez zela kezkatu Prypiaten bizi zen jendea?
3) Noraino zabaldu zen erradiaktibitatea?
4) Arriskua zegoen bigarren eztanda bat gertatzeko. Zeintzuk izango ziren ondorioak? Zer egin zuten hori sahiesteko?
5) Zergatik antolatu ziren animaliak hiltzeko taldeak?
6) Zure ustez, istripua eta gero, ondo jokatu zuten? (zertan ondo eta zertan gaizki)
7) Imajinatzen al duzu halako egoerarik gure inguruan? Zeintzuk izango ziren ondorioak, jendearen eta agintarien jokabideak…
8) Zeintzu aldaketa gertatu dira Moynaqen azken 40 urtetan?
9) Zergatik igo da Aral itsasoaren gazitasuna?
10) Zertarako ari dira biztanleak sasiak landatzen lehen itsasoa zegoen eremuan?

MGZ: Munduak indar nuklearra behar al du?

2011-12-12T21:58:00.011+01:00

TED hitzaldi saioan honako debate hau izan zen 2010ko otsailean: Munduak indar nuklearra behar al du?
Bertan Steward Brand, nuklearraren alde, eta Mark Jacobson, nuklearraren aurka, beren iritzia azaltzen aritu ziren. Debatea ikusteko klikatu argazkian.

Debatea bera ingelesez dago, sentitzen dut, hala ere eskumaldeko barran Interactive Transcript jartzen duen tokian baduzue bideoaren transkripzioa hainbat hizkuntzetan, euskara falta da baina.

DBH 1: Natura. Hiztegia

2011-12-01T20:19:00.000+01:00

Hona hemen Grekera - Euskara eta Latin - Euskara hiztegitxoa. Klasean ikusi ditugun hitzak dira, beraz ea gai zareten hiztegitxoa osatzeko. Erantzun komentario gisa.

GREKERA - EUSKARA

αμοιβή (amoibe)=

ἀράχνη (aracne)=

αρθρον (artron)=

δέρμα (derma)=

ἐχινός (ekhino)=

εὖ (eu)=

feroς (feros)=

γαστήρ (gaster, gastro)=

ίδες (ides)=

κάρυον (karion)=

κεφαλή (kefalon, zefalon)=

κνίδε (knide)=

κόκκος (kokkos)=

μαλάκια (malakia)=

μυρια (miria)=

μονήρης (moneres)=

ποδη (podo, poda)=

πόρος (poros)=

πρό (pro)=

θώραξ (torax)=

LATINA - EUSKARA

Aceum =

Ambulare =

Annellum =

Bis =

Crusta =

Insectum =

Mollus =

Spirillum =

Valvæ =

DBH 1: Natura. Artropodoak eta Ekinodermatuak

2011-12-01T15:58:00.019+01:00

Hona hemen hainbat animalia (klikatu irudietan handiago ikusteko). Esan ezazu animalia bakoitza zein phylum eta taldetakoa den, eta baita ere zertan fijatu zaren erantzun hori emateko. Lehenengoa eginda dagoen bezala:

1. animalia: Sorgin orratza da.
Phyluma: Artropodoa, Taldea: intsektua.
Zergatia: Gorputza hiru zatitan dauka (burua, toraxa eta abdomena). Hegoak eta sei hanka ateratzen zaizkio toraxetik. Lurtarra da.

2. animalia:

3. animalia:

4. animalia:

5. animalia:

6. animalia:

7. animalia:

8. animalia:

DBH 1: Natura. Artropodoak

2011-11-30T11:21:00.013+01:00

Hona hemen artropodoen phylumeko hiru animalia. Egin ezazue taula bat beraien arteko desberdintasunak azalduz. Klikatu irudian argazkiak hobeto ikusteko.

MGZ: Aral eta Chernobyl

2011-11-25T00:19:00.012+01:00

Aurreko posta batean Aznalcollar, Moynaq, Muxía eta Prypiat herrien inguruko informazioa bilatzeko eskatu nizuen. Hauetatik bi Espainiar estatuan gertaturikoak dira (Aznalcóllarko meategiaren ihes kutsakorra eta Muxían Prestige untziaren petrolio isuria) eta beraiei buruzko informazio ugari dago. Beste biak urrutikoak dira eta Prypiaten zegoen Chernobyl zentral nuklearra ezaguna bada ere, Moynaqen berri handirik ez zenuten aurretik.

Hemen dituzue bi desastre ekologiko hauen inguruan egindako dokumentalak:

Aral, el mar perdido
La batalla de Chernobyl

Ea gustoko dituzuen. Ondoren bi gertakariei buruzko galdetegia pasako dizuet, beraz adi egon beharko duzue.

DBH 1: Natura. Itsasoko animalia ornogabeak

2011-11-22T09:31:00.003+01:00

Hiruhilekoaren azken aldera animalia ornogabeak aztertu ditugu. Animalien artean gutxien ezagutzen ditugunak dira ziurrenik. Horregatik hemen dakarkizuet itsasoko animalia ornogabeen argazkiak dituen bideoa.

MGZ: Aztarna ekologikoa

2011-11-17T09:43:00.003+01:00

Hona hemen bakoitzaren aztarna ekologikoa neurtzeko bi inkesta.

Lehenengoa Zarautzen egindakoa da. Bertan aztarna ekologikoaren inguruko informazio zabala ematen digute eta ondoren inkesta labur bat egin dezakegu.

Aztarna ekologikoa (Zarautz)

Bigarrena Bizkaiko Foru Aldundiak bultzaturikoa da. Bertan aztarna ekologikoaren inguruko inkesta luzeagoak ditugu lau esparrutan banatuta: Energia, Ura, Garraioa eta Hondakinak. Emaitzak ondoren Euskal Autonomi Elkarteko batazbestekoarekin konparatzen dira.

Aztarna ekologikoa (Bizkaiko Foru Aldundia)

DBH1: Natura. Knidarioak

2011-11-16T15:46:00.007+01:00

Aurreko klasean esan nizuen bilatzeko interneten Fragata portugesaren (Physalia physalis) eta Australiako Koral Barrera Handiaren argazki bana. Ikusteko aukerarik izan ez duzuenontzat hemen dituzue argazki batzuk. (Klikatu argazkian handiago ikusteko)

MGZ: Desastre ekologikoak

2011-11-15T10:13:00.010+01:00

Lehenengo hiruhilekoa bukatu zaigu eta berriarekin hasi behar dugu. Oraingoan ekologia, garapen jasangarria, baliabide naturalak eta antzeko gaiak jorratuko ditugu. Hasteko ariketatxo bat proposatu nahi dizuegu.
Gizakia Natura bere beharretara egokitzen saiatu da mendeetan zehar, baina beti ez du era egokian egin. Hemen dituzue lau herriren izenak:
- Aznalcóllar
- Moynaq
- Muxía
- Prypiat
Interneten saltseatu eta bakoitzari buruz erantzun itzazue honako galdera hauek:
- Non dago herria?
- Zer gertatu zen bertan? Noiz?
- Zeintzuk izan ziren ondorioak?
- Gaur egun oraindik ondorio horien eraginik ba al dago?

MGZ: Zein da munduan dagoen arazo handiena?

2011-11-07T21:02:00.010+01:00

Bjorn Lomborg ekonomilariak 2004ko Kopenhageko Adostasunaren inguruan hitzegiten du. Bertan munduko ekonomilari onenak bildu ziren eta gaur egun gure planetan dauden 17 arazo handienekin zerrenda bat osatu zuten.

Klikatu argazkian bideoa ikusteko. Bideoa ingelesez dago baina azpian españolezko azpitituluak jartzeko aukera duzue. Bjorn Lomborgek esandakoaren laburpen txiki bat jarri dizuet segidan.

Zerrendaren goren gorenean diru gutxirekin onura handiak dakarten arazoak jarri zituzten eta azken postuetan aldiz diru asko kostatu eta onura gutxi dakartenak.
Azken hiru lekuetan esate baterako Aldaketa klimatikoarekin loturiko neurriak daude. Lomborgek dioenez 150 mila milioi dolar erabilita aldaketa klimatikoa sei urtez atzeratzea lortuko dugu 2100ean. Aldaketa klimatikoa arazo handia bada ere irtenbide azkarragoa behar duten problemak badaude munduan, hala nola, gosea, higienea, gaixotasunak, ura, pobrezia...

Lehen postuetan honela gelditu zen zerrenda:
1) HIESAren aurkako borroka, bai tratamendua baina batez ere prebentzioa. Zortzi urtetan 27 mila milioi dolar erabilita hurrengo urteetan 28 milioi pertsona kutsatzea ekidin daiteke.
2) Nutrizio eskasiaren aurka janariari mikro-nutrienteak gehitzea. Izan ere munduaren populazioaren erdiak burdin, zink, iodo edota A bitaminaren gabezia du.
3) Bidezko merkataritza: Hirugarren munduko milioika pertsona pobreziatik aterako litzateke.
4) Malaria: Hurrengo lau urtetan 13 mila milioi dolar erabilita malaria kasuak erdira jeitsiko dira.

Zifra hauek handiak dirudite, baina konparazio batera Irakeko gerran 100 mila milioi dolar gastatu zituzten Estatu Batuek.

DBH 1: Natura. Protistoak

2011-11-02T11:16:00.009+01:00

Hemen dituzue duela urte t'erdi blog honetan bertan ateratako bi posten estekak. Begira itzazue:

* Protistoen irudiak
* Protistoen mugimenduak

Ondoko irudian tripanosomak ageri dira.

DBH 1: Natura. Moneroen animazioak

2011-10-28T09:12:00.004+02:00

Hona hemen Moneroen hainbat animazio.

Salmonella typhimurium
Escherichia coli
Nostoc
Streptococcus pneumoniae
Spirochaete

DBH 1: Natura. Moneroen argazkiak

2011-10-26T11:39:00.016+02:00

Hona hemen hainbat moneroren argazkiak. Esan ezazue bakoitza zein talderi dagokion eta nolako nutrizioa duen. Klikatu argazki bakoitzaren gainean handiago ikusteko.

L. casei inmunitas

A. azollae

V. cholerae

M. tuberculosis

S. platensis

S. pneumoniae

V. parahemolyticus

T. pallidum

MGZ: Malariaren aurkako txertaketaren frogak

2011-10-22T09:10:00.012+02:00

Asteazkenean malariaren eta Manuel Patarroyoren txertoaren gainean hizketan ibili ginen klasean, eta astean bertan malariaren aurkako txerto berri baten esperimentuaren berri eman zuten Estatu Batuetan dagoen Malaria Forum erakundearen egoitzan.

Bill Gates eta Melinda Gatesek kudeatzen duten Malaria Forum erakundeak urriaren 18an Afrikan malariaren aurkako txertaketa esperimentalak izandako emaitzak azaldu zituzten.

Txertoaren egileak PATH Malaria Vaccine Initiative fundazioa eta GlaxoSmithKline Biologicals farmazeutika belgiarra izan dira, bigarrena munduko txerto egile handienetakoa da. Emaitzak arrakastatsuak izan direla esan dute eta honako datu hauek eman dituzte:
- Afrikako zazpi herrialdetako 11 herritan 15.460 haur txertatu dituzte.
- 5 eta 17 hilabete arteko haurrak: 6000 haur txertatu dituzte. Malaria izatearen arriskua %56ean jeitsi da, eta malaria gogorra izatearena %47an.
- 6 eta 12 asteko haurrak: 9000 haur txertatu dituzte. Emaitzak 2012an aterako dira, baina esan dutenez bi taldeen emaitzak batera kontutan hartuta malariaren arriskua %35ean jeitsiko denaren ustea dute.

Malaria Forum
PATH Malaria Vaccine initiative

MGZ: Worldclock, hamar hilabete beranduago

2011-10-14T22:17:00.009+02:00

Urtarrilean Munduaren erlojua ipini nuen posta batean. Erlojuak aurrera jarraitu du eta jadanik urrian gaude, hau da, bederatzi hile eta erdi pasa dira jadanik. Hona hemen urtarrilaren hasieratik gaur arte gertaturikoaren zenbaki deigarrienak:
* Munduaren populazioa: 60 milioi pertsonatan handitu da eta une honetan 6.943 milioi pertsona gara.
* Heriotzak: 46 milioi izan dira, hauetatik 13 milioi bihotz arazoen-gatik, ia 6 milioi minbiziz, 3 milioi arnas arazoen erruz eta 1'7 milioi HIESaz.
* Gaixotasunak: Malariak 189 milioi pertsona kutsatu ditu, 14 milioi asmatiko berri agertu dira, 9 milioi minbizi detektatu dira, 9 milioi diabetiko ere bai eta HIESak 2 milioi kutsatu ditu.
* Trafiko istripuak: 18 milioi pertsona zauritu dira trafiko istriputan eta hauetatik milioi bat hil dira.
* Ingurumena: 23.686 milioi tona CO2 isuri dira atmosferara. 10 milioi hektarea deforestatu dira eta 4 milioi hektarea landatu.

Poodwaddle.com

Berria: Galileo sistema abian jarriko da

2011-10-11T09:52:00.005+02:00

Galileo sistema Europako Batasunak abian jarri nahi duen GPS antzekoa da. Horretarako 30 satelite jarri beharko ditu Lurrean orbitatzen, lurrazaletik 23.000 kilometrotara. Urriaren 20an bidaliko du lehenengo satelitea Guyana frantsesetik. Horretarako Soyuz suziri errusiarra erabiliko du. Hau izango da lehen aldia Soyuz aintzinako Sobiet Batasunetik aireratzen ez dena. Europako Espazio Agentziak bideo berezi bat jarri du bere webgunean, bertan Soyuz suziriaren montajea ikusten da. Klikatu irudian.

DBH 1: Natura. Adina eta Pisua beste planetatan

2011-10-06T09:55:00.002+02:00

Hemen duzue aplikazio bat zuen adina eta pisua beste planetatan nolakoa izango litzatekeen jakiteko. San Franciscoko Exploratorium museoak egindakoa da.
Adina
Pisua

DBH 1: Natura. Ilargiko etxea

2011-10-06T08:56:00.000+02:00

Gasteizko Miguel de Unamuno ikastetxeko DBH 1D-ko neska mutilok Ilargira joan nahi dugu bizitzera. Han etxea nola egin eztabaidatzen aritu gara. Ilargian bizitzeko dauden arazoak eta arazo hauei interbideak bilatu ondoren etxea diseinatu dugu.

DBH 1: Natura. Zeres eta asteroideak

2011-10-05T21:17:00.007+02:00

Eguzki sistemaren osagaiak zerrendatzerakoan beti aipatzen dugu Eguzkia izeneko izar bat dagoela, zortzi planetak hurrenez hurren esateko gai gara, eta noski, ilargia ere ez dugu ahazten. Baina oso gutxitan gogoratzen gara Marte eta Jupiterren artean dauden asteroideetaz. Euskadi Irratiko Norteko Ferrokarrila saioan Danel Madariagak asteroide hauek azaldu dizkigu. 2009ko irratsaioa da, baina oso interesgarria.
Klikatu esteka honetan:
Zeres eta asteroideak

DBH 1: Natura. Aurtengo eklipseak

2011-09-29T09:16:00.012+02:00

Aurtengo ikasturtean bi eguzki eklipse eta bi ilargi eklipse izango ditugu, baina hauetariko bakarra ikusi ahal izango dugu Europan, abenduaren 10eko ilargi eklipse totala hain zuzen ere.

2011ko azaroaren 25ean: Eguzki eklipse partziala. Antarktikan ikusiko da.
2011ko abenduaren 10ean: Ilargi eklipse totala. Europan ikusiko da.
2012ko maiatzaren 20an: Eguzki eklipse totala. Txinan eta Estatu Batuetan ikusiko da.
2012ko ekainaren 4ean: Ilargi eklipse partziala. Australian ikusiko da.

Hona hemen eklipseen irudi batzuk:
- Eguzki eklipseen irudi ikusgarriak
- 2007ko martxoaren 3ko ilargi eklipsea

DBH 1: Natura. Ilargiaren faseak

2011-09-22T12:21:00.006+02:00

Hemen duzue hilabete batean Lurretik ilargia nola ikusi zen agertzen duen animazioa. Konturatu zaitezte ilargiaren translazioan zehar nola txandakatzen diren aldiak eta nola beti ilargiaren aurpegi bera ikusten dugun.
* Klikatu irudian animazioa ikusteko.

DBH 1: Natura. Unibertsoaren osagaiak

2011-09-20T21:10:00.011+02:00

Hiruhileko hau Unibertsoa aztertzen hasi dugu. Hemen duzue unibertsoaren osagaiak azaltzen dituen bideoa. Ondo etorriko zaigu ikusitakoa errepasatzeko.

Baduzue beste bideotxo bat ere unibertsoko astroen tamainak konparatuz. "Handia al da gure ilargia?" du izenburua. Zuek zer uste duzue, handia dela gure ilargia ala ez? Klikatu irudian.

Berria: Uranioa jaten duten bakterioak

2011-09-17T11:28:00.004+02:00

Proceedings of the National Academy of Sciences aldizkarian irailaren bostean argitaraturiko berri hau kutsadura erradiaktiboa sahiesteko pausotzat har daiteke.

Bakterio batzuek, tartean Geobacter sulfurreducens-ek, inguruan dituen metalak erreduzituz lortzen du energia. Baldintza konkretuetan, bakterioek piliak garatzen dituzte (mintzeko luzakinak) eta beraz uranioa prezipitatzen dute zelulan barneratu beharrik gabe. Uretan disolbaturik dagoen uranioa erreduzitzerakoan, honek solubilitatea galtzen du ur hondora prezipitatuz.

Proceedings of the National Academy of Sciences

MGZ: Metodo Zientifikoa

2011-09-15T07:58:00.000+02:00

Hona hemen metodo zientifikoa lantzeko ariketatxo bat.
Planteaturiko egoera bakoitzarekin galdera egokia formulatu, hipotesiak zerrendatu eta hipotesi bakoitza baieztatu edo baztertzeko froga egokiak diseinatu. Hauek dira egoerak:
1) Telebistako mandoaren botoi gorriari eman diot baina telebista ez da piztu.
2) Josuk gidatzen duen tranbia egunero nire geltokitik pasatzen da 8:15tan. Nire erlojuan 8:15 dira baina tranbiarik ez da ageri.
3) Olentzerori zapatila berriak eskatu dizkiozu. Gabon gauean zure opariaren kutxa ireki, eta hau sorpresa! Galtzerdiak zeuden barruan!
4) Ordenagailuan "M" tekla sakatu dut baina pantailan "W" hizkia azaldu da.
5) Moskutik duela 10 egun bidali nuen postala ez da oraindik etxera iritsi.

Berria: "Super Lurra" bizi-eremuan aurkitua

2011-09-13T09:24:00.008+02:00

Genevako unibertsitateko Michel Mayorrek Wyomingen egiten ari den Extreme Solar Systems II konferentzian 55 planeta berri aurkeztu ditu, horien artean 19 Lurraren antzekoak. Berak dioenez "aurkitu ditugun eguzkiaren antzeko izarretatik %40a edo gehiagok badute gutxienez Saturno baino txikiagoa den planeta bat".

Txileko cerro La Silla behatokiko HARPS (High Accuracy Radial velocity Planet Searcher) teleskopioak aurkitu ditu planetok eta jadanik 155 exoplaneta aurkituak baditu. Aurkituriko 19 Super-Lurretatik (Lurraren tamaina eta hamakoitzaren artekoa) HD 85512b planeta da interesgarriena (Gliese 370b izenaz ere ezagutzen dena) , Lurra baino 3'6 aldiz haundiago baino ez baita eta gainera izar sistemaren bizi-eremuan aurkitzen baita, honek esan nahi du ura egoera likidoan aurkitzeko tenperatura egokia izango duela.

NASAren Kepler espazio teleskopioaren eta Europarren HARPS teleskopioaren artean lasterketa abiatu da Lurraren antzeko planetak aurkitzeko.

Science aldizkariko artikulua (ingelesez)
Wikipediako artikulua (gazteleraz)

Pakistan-Euskal Herria: Irrien lagunak gara gu

2011-06-24T17:57:00.004+02:00

Agur Axkoitti

2011-05-29T22:40:00.003+02:00

Berria: Euskarazko wikipediak 100.000 artikuluren langa gainditu du.

2011-05-25T23:21:00.005+02:00

Argia Astekariak atzo argitaratu zuenez, euskarazko wikipediak 100.000 artikulu baino gehiago ditu. Mundu guztiko 32 hizkuntzak baino ez dute kopuru hau gainditu.
100.285 artikulu daude sortuta euskarazko Wikipedian albiste honen erredakzio tenorean. Euskararen debekua izan zen ehun mila garren sarrera.

Argia.com orriko artikulua.

Hona hemen Wikipediako hizkuntza nagusien zerrenda:
1. Ingelesa (3.644.000 artikulu)
2. Alemana (1.235.000 artikulu)
3. Frantsesa (1.107.000 artikulu)
4. Italiera (804.000 artikulu)
5. Poloniera (803.000 artikulu)
6. Española (762.000 artikulu)

Beste hizkuntza batzuk:
- Katalana (341.000 artikulu)
- Galegoa (71.000 artikulu)

Berria: Castildetierrari eskanerra egingo diote.

2011-05-16T19:07:00.007+02:00

Bardeetako Natur Parkearen ikonoa den Castildetierra desagertzen ari da. Eragile naturalek sortu zuten eta beraiek dira poliki poliki monumentua higatzen ari direnak. Haizea eta euria oinarria jaten ari dira eta teknikoek uste dutenez urte gutxi barru desagertuko da egitura berezi hau. Hori dela eta Nafar gobernuak Castildetierraren eskaner bat egiteko agindua hartu du eta ondoren ikusiko da zer egin daitekeen.
Honi buruz iritzi kontrajarri bi daude. Batzuek egitura indartu nahi dute, Bardeen sinboloa urteetan mantendu dadin, beste batzuen ustetan aldiz naturak sortu duena naturari utzi behar zaio berarekin eraman dezan.

MGZ: Prypiat, Potosi eta Moynaq (Beñaten bideoa)

2011-05-15T20:07:00.005+02:00

Prypiat, Potosí eta Moynaq hiriei buruzko informazioa bilatzeko eskatu nizuen. Hemen duzue jasotako informazioarekin Beñat Rodriguezek egin duen bideoa. Oso ondo motel. Ea gustuko duzuen.

Berria: Google Earthek Arrisku nuklearraren mapa egin du

2011-05-15T18:08:00.005+02:00

Ostiraleko klasean Mikel Gonzalezek komentatu zidan Google Earthek Munduko eskualdetan dagoen arrisku nuklearraren mapa egin duela.
Ba horrela da bai, eta honen berri Nature aldizkariak eman zuen duela hiru bat aste, apirilaren 21ean. Hemen duzue Europari dagokion zatia. Gure ondoan agertzen den puntu berde potolo hori Santa Maria de Garoña da noski. Honetaz gehiago jakiteko hemen duzue Zientzia.neten argitaraturiko artikulua.
Mila esker Mikel.

Korrika 17 Urola ikastola Europan zehar

2011-05-13T20:34:00.004+02:00

Korrika 17a gure herrietatik pasatzekoa zenean Europan bidaian egotekoak ginenez, Italian, Herbeheretan eta Galesen Korrika egitea erabaki genuen bertako ikastetxetako ikasleekin batera.
Ttipi Ttapa Ttipi Ttapa Korrika!!!
Denok euskalakari!!!

MGZ: Las Fuelchup (Avertefué mancha de Fuel)

2011-05-11T21:50:00.009+02:00

Berde berdearen energiari buruzko txostenean Prestige petroliontzia aipatu dugu. Hemen duzue Nunca Mais inguruko jendeak atera zuen bideoa (Avertefué mancha de fuel) garai hortan oso famatua zen Las Ketchup taldearen Aserejé kantuan oinarriturik.

MGZ: Energia nuklearraren inguruko hausnarketa

2011-05-10T08:25:00.005+02:00

ETBko Objetivo Euskadi saioak programa berezia egin zuen indar nuklearraren inguruan. Benetan da interesgarria Japoniako krisi nuklearra aztertzen baitu eta honek estatuko zentraletan izango lukeen eraginaren inguruan hausnartu ere bai, bereziki Euskal Herritik gertu dugun Santa María de Garoñaren inguruan mintzo da. Klikatu ondorengo estekan:
La energía nuclear: De Japón a Euskadi

MGZ: AHTren lanak

2011-05-08T16:51:00.005+02:00

Lan politak egin dizkidazue, zorionak. Zailtasunak izan ditut lanak blogean argitaratzeko (izan ere halako formatu saltsa dago lanetan...) baina behintzat gela bakoitzeko lanik gustokoenen egileak aipatuko ditut.

1.A gelan Nerea Etxaniz eta Nerea Larrañagaren lana gustatu zait gehien, 1.B gelan Ion Elorza eta Iñigo Zinkunegiren lana eta baita Gorka Zubizarreta eta Beatriz Arizmendirena ere. Eta azkenik 1.C gelan Sarai Tena eta Maite Arregik egindakoa aukeratu dut.

Ion Elorza eta Iñigo Zinkunegiren lana:

Interneten AHTren inguruan dauden hainbat bideo, ikasleek beren lanetan aurkeztu dituztenak:

Sarai Tena eta Maite Arregi (Gara)
Eneritz Korta eta Eneritz Egizabal (Vaya Semanita)
Joseba Galarza eta Idoia Arambarri (Ferminen abestia)

Berria: Europako azken tximuaren aztarnak aurkitu dituzte Arrasaten

2011-05-07T22:11:00.008+02:00

Alvaro Arrizabalagak (Euskal Herriko Unibertsitateko maisuak eta Aranzadi Zientzia Elkarteko kideak) eta bere ikerketa taldeak duela 100 mila urteko tximu baten masail hezurra aurkitu dute Arrasateko Lezetxiki haitzuloan. Europako azken tximua kontsidera daiteke (Gibraltargo kolonia salbu) eta beraz garrantzia itzela dauka aurkikuntza honek. Garai hartan tximu belarjale bat bizi ahal izateko klimak epela izan beharko zuen, eta honek zehaztuta dauden glaziazioen zikloak aldatzera behartzen gaitu. "Journal of Human Evolution" aldizkari ospetsuan eman dute aurkikuntza honen berri.
Aurkitutako tximua gaur egun Gibraltarren dagoen Macaca Sylvanus tximuaren espezieko emea da. Dirudienez hegaztiren batek akatu zuen tximua eta ondoren haitzulora eraman zuen.
Lezetxiki aurretik ere ezaguna zen, bertan aurkitu baitziren Homo heidelbergensis eme baten humeroa eta Homo neanderthalensis baten hortz eta apaingarriak ere.

Berria: Espazioko zaborra kontrolatuko duen teleskopioa

2011-05-03T13:11:00.003+02:00

Estatu Batuetako Defentsa ministerioak teleskopio berezi bat sortu du. Space Surveillance Telescope (SST), hau da, espazioa zelatatzeko teleskopioa, Lurraren orbitan dagoen zabor espaziala kontrolatzen saiatuko da, zer dagoen, ze tamaina duen, zein abiadura eta norabide... Diotenez 22.000 objektu daude gure planetaren inguruan biraka, batzuk oso txikiak dira eta beste batzuk sateliteak bezain handiak, eta guztiek kaltetu ditzakete martxan ditugun satelite artifizialak (komunikaziozkoak, eguraldiaren iragarpenekoak, misilen aurkakoak...). Hurrengo 20 urteetan gainera zabor espaziala hirukoiztu egingo omen da.
SST eraikitzeko bederatzi urte behar izan dira eta 110 milioi dolar erabili ditu Estatu Batuetako armadak. Oraindik frogak egiten ari dira eta sei hilabete barru benetako datuak jasotzen hasiko dela estimatzen dute. Frogak arrakastatsuak badira Lurraren 360ºak estaliko lituzkeen teleskopio sarea eratuko dute.

MGZ: Gizakiak eragindako katastrofeak (2. zatia)

2011-04-07T08:41:00.005+02:00

Aurreko ariketan gizakiak eragindako katastrofe batzuk aztertu dituzue eta horrela Prypiat, Potosí eta Moynaq herrien inguruko informazioa bilatu behar izan duzue. Hemen duzue orain hiru herri horien inguruko erreportai bana.

Chernobyl R4 and Ghost Town of Pripyat: Txernobil eta Prypiat 23 urte pasa ondoren gazte batzuek bertan grabaturiko 6 minutuko bideotxoa da.

Mineritos.org: Ander Izagirre kazetariak Potosíko haur meatzarien inguruko erreportaia egin zuen. Izenean klikatuz bere blogean sartuko zarete eta bost minutuko erreportaitxo hau ikusiko duzue.

Aral, el mar perdido: Isabel Coixet zine zuzendariak Aral itsasoaren desagerpenaren inguruan eginiko ordu erdiko dokumentala da.

MGZ: Gizakiak sorturiko katastrofeak

2011-04-05T14:20:00.000+02:00

Hemen dituzue hiru izen. Munduaren toki desberdinetako herrien izenak dira. Hiru herrietan katastrofe ekologikoak eta ondorioz katastrofe humanitarioak gertatu dira, eta denetan gizakiaren jarduera izan da erruduna.

Bila ezazu toki bakoitzari buruzko informazioa eta esan ezazu zer gertatu zen, zergatik, zein izan zen prozesua, zertan eragin zuen gizakiak eta zein ondorio ekologiko eta humanitario izan dituen gertaturikoak.

Hauek dira hiru herriak:

Pripyat (Ukraina)
Potosí (Bolibia)
Moynaq (Uzbekistan)

MGZ: Avatar galdetegiaren ondoren hainbat kontu

2011-04-04T21:50:00.003+02:00

Avatar filmari buruzko galdetegian agertu diren hainbat kontzepturen inguruan informazio gehiago biltzeko hemen dituzue erlazionaturiko hiru bideo:

Avatar: La luna habitada de Pandora (RTVE.es)
El Coltan (José Ferraz)
Qué es el Chamanismo (Helen Flix)

MGZ: Lurrean ere "Avatar" filma ugari daude

2011-04-03T15:17:00.001+02:00

Hona hemen Indiako ekialdeko Dongria Kondh leinuak Vedanta enpresarekin daukan auzia azaltzen duen bideotxoa. Survival International erakundeak egindakoa da.
La mina, historia de una montaña sagrada.

Berria: Virgin Oceanic proiektua

2011-04-02T19:30:00.004+02:00

Richard Branson izugarri aberatsa da. Virgin enpresaren jabea da. Virgin taldea musikarekin lotzen badugu ere, tren konpainiak, kostu baxuko hegazkin konpañia ugari eta Formula 1eko eskuderia ere badu.
Orain bi proiektutan murgildu da: Virgin Galactic, espaziora bidai turistikoak egingo dituen espazio-ontzia, eta Virgin Oceanic, Planetako bost ozeanotako punturik sakonenetara joango den itsaspekoa. 1960. urtean Trieste itsaspekoa Marianetako Fosaren barrenera iritsi zen, 11.000 metroko sakonerara, baina Virgin Oceanic itsaspekoaren barnean Richard bera joango da. Berak dioenez pertsona gehiago egon dira Ilargian itsasoan 6000 metroko sakoneran baino.
Itsaspekoa Graham Hawkes-ek diseinatu du eta bi pilotu izango ditu; Chris Welsh eta esan bezala Richard Branson bera. Bide batez lagin zientifikoak hartuko dituzte eta bizidun berriak aurkituko dituztelakoan daude.
Klikatu hemen proiektuaren aurkezpen trailerra ikusteko.

MGZ: Avatar filmaren galdetegia

2011-03-28T18:04:00.006+02:00

Hemen duzue Avatar filmearen inguruko galdetegia. Galdera batzuen erantzuna filman bertan aurkituko duzue baina beste batzuk erantzuteko garunak pixka bat nekatu beharko dituzue. On egin!

1) Pandora bizidunak dauden planeta urruna da eta bertan Na'vi izeneko gizaki itxurako aborigenak bizi dira. Esaldi honetan badago akats bat, zein da?

2) Neytirik Jake salbatzen duenean ez ditu honen eskerrak onartzen eta txakurrak hiltzearen erruduna bera izan dela dio. Zergatik?

3) Jake Sully Pandorara iritsi aurretik gizakiak saiatu izan dira Na'viekin negoziatzen. Eskola bat ireki zuten eta botikak eta errepideak eskaini zizkieten, baina Na'viek ez zuten horrelakorik onartu. Zergatik?

4) Na'viek lau hatz dituzte eta Avatarrek bost. Efekto espezialak egiten dituztenen akatsa izango da ala badago hau azaltzen duen arrazoi zientifikoren bat?

5) Jake Sully Na'viengana iristerakoan Neytiriren amak esaten dio “Es imposible llenar taza que está llena”. Zergatik esaten dio hori?

6) Gauez Pandorako bizidunek argia sortzen dute. Zein da fenomeno honen izen zientifikoa? Aipa itzazu gure planetan aurki daitezkeen adibide pare bat.

7) Pandorako bizidun guztiak elkar komunikaturik daude eta arimen zuhaitzean guztien oroitzapenak gordetzen dira, baita hilda daudenenak ere. Zeren antza du honek?

8) Guztiok emozionatu gara bukaeran, baina zure ustez filmea ongi bukatzen da? Hau da, nork komeniko litzateke irabaztea, gizakiek ala Na'viek?

9) Imagina ezazu Pandorako kasua Lurrean gertatzen dela, hau da, Afrikako oihanean mineral oso garrantzitsu bat aurkitzen dutela (deitu diezaiogun adibidez “coltan”) eta mineral horrek gure bizimodua hobetzeko balio duela. Ziurrenik mineral horren gainean oihan tropikala egongo da eta animalia eta gizakiak biziko dira bertan. Kasu honetan noren alde egongo zinateke, minerala aterako dutenen alde ala bertan bizi diren aborigenen alde? Arrazoitu erantzuna.

10) Txamanak, naturarekiko armonia, oreka... Gaur egun horrelako jenderik badago Lurrean? Non? Europan aspaldi horrelako leinurik egon zen?

Gaur Saint Patrick's Day. Sláinte!

2011-03-17T15:18:00.003+01:00

HIPI: Main tummein chahta hoon

2011-03-16T15:33:00.001+01:00

Urola ikastolako pakistandarrek "Maite zaitut" kanta urduz abestua.

Berria: First Lego League txapelketa

2011-03-13T21:23:00.012+01:00

Leioako EHUren kanpusean, Estatuko "First Lego League" txapelketaren finala jokatu da larunbat honetan. Aurtengo edizioan biomedikuntza gaiaren inguruan lan egingo duten errobotak aurkeztu dira. Parte hartzaileak taldeka aritu dira eta beren adina 9 eta 16 urte artekoa izan da.
Guztira Estatuko 32 taldek hartu dute parte eta tartean 5 euskaldunak izan dira; lau gipuzkoarrak, Axular (Donostia), Leintz-Gatzaga, Arizmendi (Debagoiena) eta La Salle Berrozpe (Andoain), eta bakarra bizkaitarra, Loiuko Lauro ikastola.

Hau izan da 2011 urteko palmaresa:
* Irabazle absolutua: The Santperencs (Bartzelona)
* Proiektu Zientifiko onena: Overclock Axular (Donostia)
* Proiektu Tekniko onena: Pim Pam La Vall (Bartzelona)
* Robotaren puntuazio onena (lehiaketa mahaian): Cupiana (Malaga)
* Talde lan onena: Laurobang (Loiu, Bizkaia)
* Entrenatzaile onena: Edorta Arana (Leintz-Gatzaga)

Irabazle izan diren The Santperencs kataluniarren proiektua beso mekaniko robotizatu bat izan da. Hemen duzue beren aurkezpena (katalanez).
Donostiarrek aurkezturiko proiektuak berriz ikusmen arazoak dituen jendeari eraikin ezezagunetan orientatzen laguntzea izan du helburu. Hemen duzue beren aurkezpena (euskaraz).

Berria: Arabar Errioxa zebra muskuiluarekin borrokan

2011-03-10T14:56:00.005+01:00

Arabar Errioxak Ebro ibaiaren inguruan dituen ur araztegiak berritzeari ekin dio, jadanik kalteak sortzen ari den zebra muskuiluari (Dreissena polymorpha) aurre egiteko. Berriztu duten lehenengo araztegia Oiongoa izan da. 50 mikratako zabalera duten iragazkiak ipini dituzte. Gaur bertan, martxoaren 10.ean, inauguratu dute iragaztegi berria (ikus irudia). Hurrengo asteetan irekiko dira Mainueta eta Lapueblako araztegiak ere.

MGZ: AHTren inguruko lanak

2011-03-08T21:38:00.009+01:00

Honako puntu hauek izan behar ditu Abiadura Handiko Trenari buruz egingo duzuen lanak:

1) Zer da AHT?
2) Zeintzuk dira datu garrantzitsuenak? (kostoa, kilometro kopurua, datak...)
3) Zein da proposaturiko ibilbidea?
4) Ibilbide alternatiborik proposatu izan da? edo beste tren motarik? edo beste garraiobideren bat?
5) AHT eraikitzearen aldeko argudioak.
6) AHTren kontrako argudioak.

Berria: Kilauea sumendia Hawaiien

2011-03-07T22:17:00.022+01:00

Hawaii irletako Kilauea sumendiak 28 urte darama etengabe lur barneko materiala ateratzen. Asteburu honetan ordea Pu'u'O'o kraterra behera erori da eta sorturiko arrakalatik laba kopuru itzelak atera dira, inguruan zeuden basoak kiskaliz. 1.100 metrotako altueran kraterrak 165 metrotako sakonera du eta inguruan jenderik bizi ez bada ere "Hawaiiko Sumendien Parke Nazionala" itxi egin dute zientzialarien aholkuei jarraiki.
Klikatu irudietan eta sumendiaren jarduera ikusiko duzue.

MGZ: Zientzia zineman (5)

2011-03-03T23:01:00.006+01:00

Gai berria hasteko HOME filma ikusi dugu. Irudi espektakular ugari gure planeta zaindu beharra daukagula ohartzeko, eta bukaeran datu ugari gure kontzientzietan lurrikara sortzeko.

Iraitzek Al Goreren "Una verdad incómoda" gomendatu dit, eta Beñatek balizko etorkizun batean kokaturiko "Wonderful days" korearra. Klikatu izenburuetan filmeen trailerrak ikusteko.

Eskerrikasko bioi.

Nik beste filme bat gehitu nahi dut: Hayao Miyazakiren "Chihiroren bidaia". Ekologiaren gaia lantzen du era oso xamurrean. Filme honek ere badu beste berezitasun bat, euskaraz estreinatu zen espainolez baino lehenago. Tankerakoa da zuzendari beraren "Mononoke printsesa".

MGZ: Largabistari galderak...

2011-02-27T23:48:00.005+01:00

1) Largabista, Largabista, zer da Natura?
2) Zergatik dago mendian hainbeste ixiltasun?
3) Noiz jarri zuten gortina ilun bat izarretan?
4) Zenbat espezie dira desagertu direnak?
5) Zergatik dago basoa horren aztoratuta?

Entzun dezagun abestia eta erantzunen inguruan hausnarketatxo bat egin dezagun.

Mila esker Pirritx, Porrotx, Marimotots eta Bizardunei kanta honengatik.

MGZ: Negutegi efektua dela eta...

2011-02-18T07:00:00.004+01:00

Berria: Arrezifeetako San Balentin eguna

2011-02-14T11:00:00.001+01:00

San Balentin eguna iritsi dela eta, hemen duzue zerikusia duen berri bitxi bat.
Koral arrezifeetako Acropora millepora espezieko milioika polipok obulu eta esperma jaurtitzeko izugarrizko sinkronizazioa lortu dute. Bi milimetrotako tamaina duten polipo hauek, urte osoan oso gau gutxitan eta 20 minutuz bakarrik, milioika eta milioika gameto jaurtitzen dituzte, itsaso azalean 10 kilometro inguruko orban gorriak ikusten direlarik.
California eta Duke-ko unibertsitateetako ikerlari talde bat, Alison Sweeney buru duela, Birjina uharte amerikarretan egon da fenomeno hau aztertzen eta The Journal of Experimental Biology aldizkarian argitaratu ditu emaitzak. Sinkronizazio honen arrazoia ilargiak ilunabarrari ematen dion tonuan omen dago. Ilargia atera aurretik ilunabarra urdinxka izaten da eta ilargia ateratzen den momentuan gorrirantz egiten du. Ilargi betea egon eta handik hiruzpalau egunera urdin tono hori oso iluna izaten da, bereziki ilargi betearen garaian zerua lainotua badago. Une hori aprobetxatzen dute polipolek beren esperma eta obuluak itsasora jaurti eta ugaltzeko. Benetan harrigarria da halako izaki sinpleak momentu horiek detektatu eta denak batera koordinatu daitezkeela pentsatzea.

MGZ: Camino filmea

2011-02-13T10:47:00.006+01:00

Hemen daukazue Camino filma, osasunaren aurrean erlijioak duen jarrera azaltzen du eta benetan interesgarria da. Irudian klikatuz gero pelikularen web orrira sartuko zarete.

Mila esker Iraitz filmea gomendatzeagatik.

MGZ: Biziaren eboluzioa

2011-02-08T08:54:00.010+01:00

Hemen duzue Beatriz Arizmendi, Coral Davila eta Iosu Irizarrek Biziaren eboluzioa gaiaren inguruan egindako lana. Balizko egutegi hartan azken 11 minutuak azaltzen dizkigute eta benetan lana oso ondo dago. Bere momentuan pasa egin zitzaidan blogean sartzea, barkatu hirukote, baina beno, orain behintzat baduzue ikusteko aukera.

MGZ: Down sindromea

2011-02-06T08:24:00.001+01:00

Hau da Eneritz Korta eta Eneritz Egizabalek beren aurkezpenean erakutsi nahi ziguten bideoa.

Berria: Malaria arriskua kanpoan ere bai

2011-02-05T16:00:00.005+01:00

Plasmodium falciparum protozooak malaria gaixotasuna sortzen du. Munduan dagoen gaixotasun zabalduenetako bat da, urtero 500 milioi pertsona inguru infektatu eta 3 milioi hiltzen direlarik.
Protozoo hau Anopheles gambiae eltxoaren listun bizi da. Eltxoak gizakiari zizta egitean plasmodiuma gibeleko zeluletan sartzen da eta ondoren odolaren bidez gorputz guztira zabaltzen da gaixotasuna sortuz.
Eltxoa larba denean ur putzuetan bizi da eta metamorfosiaren ondoren etxeetara sartu eta gizakiari zizta egiten ziola uste zen orain arte, eta horregatik eltxoen aurkako sistemak sareak eta intsektizidak ziren, baina Ken Vernick entomologoak Burkina Fason egindako saiakerek erakutsi dute intsektu helduen talde batek etxetik kanpora bizitzeko gaitasuna baduela eta beraz eltxoen aurkako neurriak zorrotzagoak izan beharko direla. Hala jakin arazi zuen otsailaren 3an Science aldizkarian.

Berria: Kutxaespazioaren 2011. urteko programazioa

2011-01-30T09:02:00.000+01:00

Kutxaespazioak astronomiaren inguruko hainbat ekintza programatu ditu 2011 urterako.
Bisita gidatuak behatokira: Otsailean hasi eta datorren urtarrilerarte hilero ostiral batean izango dira. Bertan teleskopioaren kupularekin zerikusia duen guztia azaldu eta gaua oskarbi badago izar eta planetak ikusteko aukera egongo da.
Astronomia ikastaroak: Otsaila-Martxoan ikastaroaren lehen maila eta Urria-Azaroan bigarren maila.
Ostiral astronomikoak: Hilero, azken ostiralean, gau hortan ikusgai dauden astroak begiratzeko aukera egongo da.
Hemen duzue folletoa.

MGZ: Txertoen mundua

2011-01-29T10:36:00.009+01:00

Euskadi Irratiko Norteko Ferrokarrilla zientzia-dibulgaziorako programan Mikel Alvarez medikuak txertoen mundua azaldu digu.
Ohiko txertoak, txerto berriak eta txertoak jartzeko modu berriak.... Gainera, txertoen esparruko erronkak zein diren eta beste gogoeta batzuk ere egingo ditu.
25 minutu inguruko audio interesgarria da.
Klikatu hemen: Txertoen mundua - Mikel Alvarez

MGZ: El jardinero fiel

2011-01-25T14:44:00.011+01:00

Osasunaren gaiarekin gabiltzala, farmazeutika erraldoiek Afrika aldean egiten dituztenak ikusi ditugu El jardinero fiel filmean. Ralph Fiennes eta Rachel Weisz dira protagonista nagusiak. Emakumezkoen bigarren aktore onenaren Oscar saria irabazi zuen Rachel Weisz-ek eta musikarik onenaren Oscar sarirako nominazioa izan zuen Alberto Iglesias donostiarrak.
Filma John Le Carreren Lorezain irmoa (The constant gardener) liburuan oinarritua dago, eta liburua berriz Nigerian 1996an gertatu zen kasu batean.
Kenian grabatu zuten, Nairobi hiriburuan, Turkana lakuan eta Kiberan. Kiberan milioi bat pertsona bizi dira txaboletan, afrikako txabola-herririk handiena da. Pelikularen egileak grabazioan bizitakoarekin hain hunkituta gelditu ziren bertan proiektuak aurrera eramango zituen gobernuz kanpoko erakunde bat sortu zutela, Constant Gardener Trust.

MGZ: Worldclock, munduaren erlojua.

2011-01-24T18:34:00.011+01:00

Begiratu www.poodwaddle.com orrialdeko munduko erlojua eta ikusi nola aldatzen den segunduro munduko populazioa, heriotzak, gaixotasun bakoitzak infektaturikoak, eta beste hainbat eta hainbat parametro. Benetan interesgarria. Aupa Eli, eskerrikasko.

Poodwaddle.com

MGZ: Azter dezagun gure dieta.

2011-01-21T19:21:00.006+01:00

Hemen duzue Sociedad Española de Hipertensión erakundeak daukan web orria. Bertan kalkutalu ahal izango dugu ea nolakoa den gure dieta. Gogora ezazue adibidez azken bi egunetan jan duzuena eta ikusi zenbat jan duzuen, zenbat kaloria hartu dituzuen, zein motatako elikagaiak izan diren...
Ondoan duzuen irudian elikagai bakoitzaren razio baten erreferentzia daukazue, beti bezala klikatu irudian handiago ikusteko.
Ondoren klikatu cyberpadres.com elkartearen orrialdean eta ikus ezazue bi egunetako dieten artean zein izan den orekatuena.

Berria: Munduko nekazari txikienak.

2011-01-21T17:54:00.000+01:00

Urtarrilaren hemeretzian Science.com orriak argitaratu zuen berriaren izenburua da. Nortzuk dira baina nekazari txiki horiek? Ba Dictyostelium discoideum izeneko amebak. Ameba hauek bakarrik bizitzeko gai dira baina janaria bukatzen hasten zaienean hainbat ale elkartu egiten dira zentimetro erdiko sustantzia likatsu bat sortuz. Orduan guztien artean zurtoin txiki bat eratzen dute eta bertan esporak garatzen dituzte, garai hobeak datozenean ernatu eta ameba berriak sortzeko.
Orain arte hau jakina zen, baina Houstongo Rice Universityko Debra Brock biologariak aurkikuntza bat egin du: Amebek bakteriak "landatzen" dituzte zurtoin txiki horretan, horrela esporak ernatzean elikagaia izan dezaten.

MGZ: Gaixotasunen inguruko lana

2011-01-14T10:33:00.005+01:00

Gaixotasunen inguruko lana egiterakoan jarraitu beharreko puntuak:

Gaixotasunaren deskribapena
Mota:
infekziosoa, genetikoa, mentala, autoinmunea, organo bati lotua edo istripua.
Sintomak
Kaltetutako organoak
Faseak
Ondorioak: kronikoa da, hilgarria da…
Zerk sortzen du? Nola sortzen da?
Arrisku faktoreak
Tratamendua
Besterik:
Munduko zein eremutan du eragina?
Noizkoak dira lehenengo kasuak?
Noiz aurkitu zen txertoa, antidotoa, irtenbidea…?
Kasu famaturen bat?

Berria: 2010eko web orri erabilienak

2011-01-11T17:48:00.009+01:00

Urtero bezala web orri erabilienen rankinga egin du Experian Hitwise taldeak.
Emaitzei begiratuta argi ikusten da Facebooken gorakada, izan ere Googlek aurtengo urtean iazko datuekin konparatuz %9a igo badu ere, Facebooken igoera %185ekoa izan baita.
Mundu mailan:
1. Google: 970 milioi erabiltzaile
2. Microsoft: 869 milioi erabiltzaile
3. Facebook: 650 milioi erabiltzaile
4. Yahoo!
Estatu Batuei dagokionez:
1. Facebook: erabiltzaileen %8'9
2. Google: erabiltzaileen %7'2
Hala ere Googlen barnean bere taldekoak diren YouTube, Gmail eta Google Maps sartuta bera da nagusi, erabiltzaileen %9'9arekin.

MGZ: Malariaren kasu lotsagarria

2011-01-08T10:10:00.004+01:00

Hemen duzue Malariaren kasu lotsagarria.
Malaria munduan dagoen izurrite lazgarriena da, 500 millioi infektatzen dira urtero eta 3 milloi hiltzen dira. 1987an Manuel Elkin Patarroyo kolonbiarrak %30-50eko efikazia zuen txertoa aurkitu zuen, Osasunerako Mundu Erakundeari eman zizkion eskubide guztiak eta honek 20 urtetan ez du ezer egin. Ikusi ikusi bideoa, merezi du eta.

MGZ: Gaixotasunak.

2011-01-06T20:11:00.006+01:00

Azken posta hauetan gaixotasunen inguruko bideotxoak ikus ditugu. Hala nola:
eskizofrenia, hemofilia, daltonismoa, minbizia, alzheimerra, gigantismoa, enanismoa...
Oraingoan Europak XIV mendean jasan zuen izurrite beltzaren inguruko bideoa daukazue. Populazio guztiaren heren bat hil zen orduan. Jadanik ez dugun gaixotasuna da, baina gaur egungo beste izurriteekin antzekotasunak dituena. Bideoa Cuatroko Iker Jimenezen programa da, zientifikoa baino inpaktanteagoa dela esan nahi dut honekin, baina azaletik izan arren nahiko ongi erakusten du izurritea zer izan zen. Egin klik irudiaren gainean.

Programaren une batean Pieter Brueghel-en koadroa bat aipatzen dute. Egin klik hemen.

MGZ: Vincent

2011-01-06T18:00:00.001+01:00

Ezagutzen duzue Vincent Malloy? ala... Vincent Price da?
Nolaaaa? Ez duzuela ezagutzen Vincent?
Hau da Vincent...

MGZ: Gaixotasun genetikoak

2011-01-06T17:27:00.004+01:00

Hona hemen gaixotasun genetikoen inguruko bideo batzuk.
Lehenengoa hemofilia gaixotasunaren ingurukoa. Oso ongi dago bideoa.

Bigarrena daltonismoaren inguruko bideoa.

Hirugarrena, daltonismoa gai hartuta auto marka baten iragarkia.

MGZ: Zientzia Zineman (4)

2011-01-02T22:00:00.013+01:00

Hiruhileko honetan gaixotasunei buruzko lana egin beharko duzue. Badaude gaixotasun genetikoak, infekziosoak, mentalak, inguruneko baldintzek eragindakoak, istripuek sortutakoak, gaixotasun oso arraroak...
Hemen dakarzkizuet gaixotasun hauetako batzuk gai hartuta egin diren film ezagun batzuen trailerrak: Planta 4ª, El diario de Noa eta La decisión de Anne. Lehenengo biak oso ondo daude, hirugarrena ez dut ikusi baina itxura ona hartzen diot.

Laugarren filme bat ere ekarri nahi dut gogora. Ez da gaixotasun konkretu bati buruzkoa baina hainbat gizaki bitxi agertzen dira bertan, erraldoiak, nanoak, siamesak, otsogizonak, denak Tim Burton handiaren gidaritzapean. Big Fish da, nik sekula ikusi dudan filme onenetako bat.

Berria: Zikoina erraldoien fosilak aurkitu dituzte Flores irlan

2010-12-27T16:31:00.013+01:00

Orain arte Indonesiako Flores irla famatua bazen, 2004ean bertan aurkitutako hominido nanoen fosilengatik zen. Floresko gizaki hauek (homo floresiensis) txikiagotzera eboluzionatu zuten eta hortik zientzialarien artean jaso duten "hobbit" ezizena.
Baina aurten gizaki hau aurkitu zuten Liang Bua izeneko leize berean sakonago aztertzen hasita beste izaki harrigarri baten lau hezur aurkitu dituzte Hanneke Meijer holandarrak eta Rokus Due indonesiarrak: Zikoina erraldoi (Leptotilos robustus) baten hezurrak hain zuzen ere. Duela 50.000 eta 20.000 urte artean bizi izan zen.
Zikoina erraldoi hauek gaur egungo marabuen itxura zuten baina ia bi metrotako altuera eta hamasei kilogramotako pisua. Ziurrenik ez zuten hegan egingo baina uste da beldurgarriak izango zirela gizakientzako eta agian noizbehinka erasotu eta hauen haurrak jango zituzten. Ezkerreko irudian duzue bien arteko konparaketa.
Irla isolatuetan sarritan gertatzen dira gigantismo edota enanismo prozesuak. Flores irlan bertan jakina da dordoka eta arratoi erraldoiak eta elefante nanoak ere existitu izan zirela zikoina erraldoi eta gizaki nanoekin batera.

Ondo-ondo pasau gabonotan...

2010-12-19T12:55:00.001+01:00

Aupa Axkoittiarrak!!!
Ondo-ondo pasaizue gabonotan, ta trankill eon, esangutzet Olentzeroi errealo on-onak erueteko zeuon etxietara!!!

Berria: Urteko hamar istorio bitxienak

2010-12-19T12:52:00.014+01:00

Science NOW web orriak 2010 urteko hamar istorio zientifiko bitxienak bildu ditu. Hauexek dira beraien aburuz 10 onenak:

10.a
Dordokek osatutako irla.
Libiako kostaldean, egunero milaka dordokatako multzo bat uretan flotatzen ikus daiteke eguzkia eta arnasa hartzen. Beren oskolek benetako irla bat dirudite. Sandra Hochscheid ikerlariak aztertu ditu animalia hauek eta bitxiena da dordokei ez zaiela flotatzea gustatzen, itsas hondoan bizi dira beren bizitzaren %98an, eta arnasa hartzera igo behar dutenean multzoka egiten dute.
9.a
Buruko hilea azkarrago zahartzen da oinetako azazkalak baino.
Erloju atomiko superzehatz batek demostratu du gure gorputzeko atalak erritmo desberdinean zahartzen direla. Zenbat eta gorago egon grabitatearen presioa handiagoa da, eta ondorioz azkarrago zahartzen dira. Desberdintasuna izugarri txikia da, baina elektroien energia egoera aldaketak aztertuz demostratu dute hau.
8.a
Korrika egiteko zapatilen inguruko egiaztapen harrigarria.
Zapatilarik gabe korrika hobeto egiten dela demostratu du Harvard Unibertsitateko Daniel Lieberman ikerlariak. Berak dio zapatilek desberdin korrika egin arazten digutela, eta ondorioz lesioak sufritzeko arrisku handiagoa daukagula. Hau demostratzeko Keniara joan zen eta bertan 200 korrikalariri korrika egin arazi zien zapatilekin eta oin hutsik.
7.a
Nola irakatsi zure Robotari gezurrak esaten
2007an suitzar ikerlari batzuek aipatu zuten experientziarekin ikasten duten robotek gezurrak esateko ahalmena gara zezaketela. Aurten Atlantako Alan Wagner eta Ronald Arkinek bi robot jarri zituzten ezkutaketara jolasten eta konturatu ziren ezkutatuta zegoenak pista faltsuak uzten zizkiola bilatzaileari. Ikusi bideoa.
6.a
Arantzadun zakila duenak lortzen du neska
Intsektu askoren zakilek arantzak dituzte. Michael Polak eta Arash Rashed-ek frogatu dute arantzarik gabeko zakildun euliek ez dutela emearekin ugaltzea lortzen. Hau demostratzeko laser superzehatz baten bidez euli batzuei zakileko arantzak kendu dizkiete eta ikusi dute hauek kopulatu ondoren emeak arraren esperma kanporatu egiten dutela.
5.a
"Plater hegalariek" Lurraren aldaketa klimatikoa ekidin dezakete
Calgaryko Unibertsitateko David Keith zientzilariak frogatu du plater itxurako metalezko objetu txikiak estratosferan jarriko bagenitu eguzkiaren argiaren aurkako ispilu ezinhobeak izango liratekeela, eta berotasun gutxiago iritsiko zaigunez aldaketa klimatikoa ekidin dezaketela.
4.a
Zure txakurra pesimista da?
Txakurren izaeran jakituna den Emily Blackwell ingeles ikerlariak 24 txakurrekin hainbat froga egin ondoren zera ondorioztatu du; txakurren heren batek jarrera arazoak erakusten dituela jabeak etxean bakarrik uzten duenean, zaratak ateratzen ditu, pixa egiten du lurrean, telebistaren mandoa murtxikatzen du... Honen arrazoia zera da, txakur hauek izaeraz pesimistak direla.
3.a
Olio tanta bat gai da labirinto konplexuan biderik motzena bilatzeko.
Evanstoneko Unibertsitatean froga berezi bat egin dute. Laberinto konplexu bat sustantzia alkalinoz bete dute eta labirintoaren irteeran sustantzia azidoa jarri dute. Bartosz Grzybowskiren taldeak ikusi du olio tanta batek bide motzena aurkitzen duela irteerara iristeko.
Ikusi bideoa.
2.a
Dantza mugimendu hauek "irresistibleak" dira
Mutilen dantza mugimenduak aztertu dituzte Newcastle-ko Northumbria Unibertsitatean. 30 mutil jarri dituzte diskoteka batean dantzan, 30 segunduz grabatu eta horietan oinarrituriko simulazio digitalak erakutsi dizkiete hainbat neskari. Neskek mugimendurik erakargarrienak aukeratu dituzte eta baita torpeenak zeintzuk diren erabaki ere. Ikusi bideoak.
1.a
Gure unibertsoa zizare zulo batean bizi al da?
Gurea baino askoz handiagoa zen unibertso batean izar erraldoi batek eztanda egin zuen. Hain handia zen izarra eztanda horren ondorioz zizare zulo bat sortu zela eta bertan "jaio" zen gure unibertsoa. Hala dio Indianako Unibertsitateko Nikodem Poplawski zientzilariak. Honek bakarrik azal omen dezake grabitatearen izaera eta unibertsoa handitzen ari den teoria.

MGZ: Proteinen sintesia

2010-12-11T21:23:00.003+01:00

Hona hemen bideotxo bat proteinak nola sortzen diren azaltzen duena.

Berria: 2010, azken 130 urtetako urterik beroena

2010-12-10T22:05:00.004+01:00

NASAk urteen batazbesteko tenperatura neurtzen duenetik (1880an hasi zen) aurtengo hau izan da beroena, orain arte beroena zen 2005a baino 0'12ºC beroagoa. Hala dakar abenduaren hamarreko Science aldizkariaren web orriak.
NASAk abenduaren batetik azaroaren 30 arteko urtebeteak kontatzen ditu eta horrela, aurtengo mundu mailako tenperatura 14'65ºCtan gelditu da, planetaren zati lehorrean 14'85ºCeko izan delarik.
Inoizko azarorik beroena izan dugula ere zehaztu dute, batez ere Ameriketa aldean (New Yorken normala baino ia gradu bat gehiago), eragile nagusia Artikoko tenperatura altuak izan direlarik (normala baino 10ºC gehiago). Honen adierazgarri Hudson badiako uretan izotz zatirik agertu ez izana. Europan aldiz azaroa hotza eta gogorra izan da.
Azken hamarkada inoizko hamarkadarik beroena ere izan da (eitb albisteak) eta hau noski, aldaketa klimatikoa aurrera dihoan seinale da.

MGZ: Kode genetikoaren ariketak

2010-12-10T05:26:00.000+01:00

Hemen duzue kode genetikoa lantzeko ariketa pare bat flash formatuan.
The University of Utah:Learn Genetics orrialdetik atera dut (lasai, ez dago ingelesez).
Lehenengoan ADNaren zati bat osatu behar duzue.
ADN molekula osatu

Bigarrenean proteinen sintesirako transkripzioa ageri da. Lehenik eta behin ADN harizpia ARN harizpiarekin kopiatzen da (gogoratu ARN-k timinaren ordez Uraziloa daukala) eta ondoren proteina osatzen da dagozkien aminoazidoak kateatuz.
Gene bat trankribatu